«ΝΕΦΕΛΕΣ» του Αριστοφάνη … Φεστιβάλ Επιδαύρου στις 3 και 4 Ιουλίου 2009

Οι Νεφέλες παρουσιάστηκαν το 423 π.Χ., στα Μεγάλα Διονύσια και απέσπασαν το τρίτο βραβείο. Πιστεύοντας στο έργό του, ο Αριστοφάνης το διόρθωσε ριζικά με σκοπό να το ξαναπαρουσιάσει στο κοινό. Οι Νεφέλες που μας σώζονται είναι η δεύτερη εκδοχή.

Πρόκειται για ένα από τα πιο ξακουσμένα και πολυσυζητημένα έργα του Αριστοφάνη, ο άλυτος γρίφος μέσα σ’ ολόκληρη την αριστοφανική παραγωγή κι ένα από τα μεγαλύτερα ερωτηματικά στην ιστορία της λογοτεχνίας.

Ο μεγάλος κωμωδιογράφος καυτηριάζει τα φροντιστήρια των σοφιστών στην Αθήνα και την «προοδευτική» παιδεία που παρείχε την εποχή εκείνη ο Σωκράτης. Εκθέτει τις αρνητικές συνέπειες που είχε η σύγχρονη σοφιστική κίνηση σε ιδιωτικό επίπεδο, τις επιδράσεις της σοφιστικής επιχειρηματολογίας στον χώρο της οικογένειας και παρουσιάζει την υπονόμευση των πατροπαράδοτων ηθών και κανόνων αναλύοντας την κρίση της αθηναϊκής κοινωνίας, ηθικής και πολιτικής στην παρακμή του παλαιού εκπαιδευτικού συστήματος, όπως επίσης και την πάλη των δύο γενεών.

Οι «Νεφέλες»του Αριστοφάνη ανεβαίνουν στην Επίδαυρο στις 3 και 4 Ιουλίου,από το Θεατρικό Οργανισμό Κύπρου, σε μετάφραση Κ.Χ. Μύρη, σκηνοθεσία Βαρνάβα Κυριαζή -με την αρωγή των Μουαΐμη, Μαλένη, Νεοκλέους και Τσουρή-, μουσική- τραγούδια Σταμάτη Κραουνάκη, σκηνικά Χάρη Καυκαρίδη, κοστούμια Λάκη Γενεθλή, χορογραφίες Ισίδωρου Σιδέρη. Παίζουν Ανδρέας Τσουρής, Χριστόδουλος Μαρτάς, Σταύρος Λούρας, Σώτος Σταυράκης, Θανάσης Δρακόπουλος, Βαλεντίνος Κόκκινος, Αντώνης Ονουφρίου, Αννίτα Σαντοριναίου, Ελενα Ευσταθίου, Χριστόφορος Χριστοφόρου, Μιχάλης Μουστάκας, Γιώργος Ιωαννίδης και Λευτέρης Σαλωμίδης. Τον χορό αποτελούν οι Σ. Φυρογένη, Χ. Χριστοφιά, Μ. Κωνσταντίνου, Λ. Πρωτόπαππα, Ν. Χαραλάμπους, Κ. Λούρα, Ελ. Χριστοφή, Β. Γεωργιάδου, Δ. Χρίστου, Χ. Κωνσταντίνου, Α. Παπαγεωργίου, Η. Κάκκουρα, Π. Σάββα. Οι μουσικοί που θα? παίξουν στην παράσταση είναι οι Ν. Ευαγγέλου, Ε. Ρούσου και Τζ. Μπετίτο, ενώ τη μουσική διδασκαλία έκαναν οι Κραουνάκης-Χριστοδουλίδης-Ρούσου.

Ο Στρεψιάδης, ένας γέρος Αθηναίος χωριάτης, αναγκάστηκε να αφήσει το κτήμα του και να κλειστεί στην Αθήνα, λόγω των συχνών επιδρομών που έκαναν οι Σπαρτιάτες στην Αττική, την περίοδο του Πελοποννησιακού Πολέμου. Παντρεμένος με μία αριστοκράτισσα Αθηναία απέκτησαν ένα γιο, τον Φειδιππίδη, που αναθρεμμένος σαν αριστοκράτης, έφτασε στο σημείο να καταχρεώσει τον πατέρα του με τις σπατάλες του. Στριμωγμένος ο Στρεψιάδης από τους δανειστές του παίρνει την απόφαση να στείλει το γιο του στο Φροντιστήριο του Σωκράτη για να μάθει τον άδικο και τον δίκαιο λόγο, ώστε να μπορεί να δικαιώνεται στις δίκες και να γλιτώσει από τα διάφορα δανεικά και αγύριστα. Ο Φειδιππίδης, δεν έχει καμιά όρεξη για να κλειστεί στη σχολή κι έτσι, ο γέρο Στρεψιάδης, αναγκάζεται να φοιτήσει ο ίδιος στο Φροντιστήριο. Γρήγορα όμως ο Σωκράτης τον διώχνει ως ανεπίδεκτο μαθήσεως και τελικά πείθει τον γιο του να φοιτήσει στη σχολή του μεγάλου φιλοσόφου. Σύντομα θα αντιληφθεί πως όλα τα μαθήματα που πήρε ο γιος του, θα τα πληρώσει ο ίδιος και πικρά μάλιστα…

~ από uncutstr στο Ιουλίου 1, 2009.

2 Σχόλια to “«ΝΕΦΕΛΕΣ» του Αριστοφάνη … Φεστιβάλ Επιδαύρου στις 3 και 4 Ιουλίου 2009”

  1. Οι «Νεφέλες» του… Κραουνάκη
    Με μουσική και χορό ο ΘΟΚ άνοιξε τα φετινά Επιδαύρια παρουσία του Δημήτρη Χριστόφια

    ΕΠΙΔΑΥΡΟΣ. Οι νεφέλες του ουρανού κόντεψαν να αποβούν μοιραίες για τις «Νεφέλες» του Αριστοφάνη την περασμένη Παρασκευή, ημέρα έναρξης των Επιδαυρίων 2009. Δύο ώρες πριν από την παράσταση έβρεξε πολύ και δυνατά και κατατρόμαξε τους υπεύθυνους του Φεστιβάλ. Πάντως, κάτι ο καιρός, κάτι ο κορεσμός από τον Αριστοφάνη, η Επίδαυρος την περασμένη Παρασκευή είχε πολύ… απλοχωριά. Γύρω στους 2.000 το βράδυ της Παρασκευής, σχεδόν οι διπλάσιοι το Σάββατο.

    Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου εγκαινίασε φέτος το Φεστιβάλ Επιδαύρου και μάλλον ικανοποίησε το κοινό που αποφάσισε να κάνει τη διαδρομή. Βέβαια, θα μπορούσε να πει κανείς ότι είδαμε τις «Νεφέλες» του Σταμάτη Κραουνάκη, αφού ήταν εξαιρετικά έντονη η σφραγίδα του ταλαντούχου συνθέτη, ο οποίος φαίνεται ότι τελικά διέσωσε τον ΘΟΚ και την πρώτη φετινή παράσταση. Και η σφραγίδα αυτή μάλλον δεν περιορίστηκε μόνο στη μουσική και τα χορικά των «Νεφελών», αλλά στο συνολικότερο ύφος και την αισθητική της παράστασης.

    Από τις «Νεφέλες» του ΘΟΚ και του Σταμάτη Κραουνάκη, εκτός από τη μουσική, κρατάμε τις δύο εύστοχες παραβάσεις (την πρώτη για τη λειψυδρία – θέμα που καίει την Κύπρο. Τη δεύτερη με την αποκάλυψη του ταλαντούχου 12χρονου Γιώργου Ιωαννίδη, που συμπύκνωσε το δίλημμα της παράστασης, φορτίζοντας παραλλήλως το κοινό για το θέμα της Κύπρου: «Με το έργο του Νεφέλες/ βάζει θέμα ο ποιητής./ Την κουλτούρα, τη θολούρα/ άμα γίνουνε δεσμός/ βάλε μαύρα, βάλε σκούρα/ κρίση ο πολιτισμός» (…) «Κάποτε καίγαν τα βιβλία/ τώρα καίνε τα μυαλά/ πάτε καλά;» ρωτούσε χρησιμοποιώντας τη γλώσσα των εφήβων για να εκφράσει το άγχος τους. Για να καταλήξει τους στίχους: «Κύπρος χρυσή/ Κύπρος νησί/ Ελλάδα». Κάποιες από τις ερμηνείες των ταλαντούχων Κύπριων ηθοποιών και τα κοστούμια του χορού είναι επίσης στα συν της παράστασης.

    Σε μια από τις σημαντικότερες και πλέον επίκαιρες κωμωδίες του Αριστοφάνη, που θίγει τη σύγκρουση ανάμεσα στη συντήρηση και την πρόοδο, ανάμεσα στο νέο και το παλιό, θέλουμε να ξεχάσουμε την ευκολία με την οποία διανθίζονται με βωμολοχίες όλες πλέον οι αριστοφανικές κωμωδίες, που από ένα σημείο και ύστερα φαίνεται να δίνουν τον τόνο στην κάθε παράσταση. Οι «Νεφέλες» που είδαμε ήταν προβλέψιμες μεν, αλλά αξιοπρεπείς. Και από τις παραστάσεις που θα μπορούσαν να κάνουν εισιτήρια, αν έκαναν περιοδεία.
    Της Ολγας Σελλα H KAΘHMEPINH

  2. Διαψεύστηκαν όσοι περίμεναν παταγώδη αποτυχία στην πρεμιέρα της Επιδαύρου. Ο Θεατρικός Οργανισμός Κύπρου παρά τις περιπέτειές του -με την παραίτηση του σκηνοθέτη και την αναγκαστική λύση της συλλογικής σκηνοθεσίας υπό την επίβλεψη του Βαρνάβα Κυριαζή- μπόρεσε τελικά να σταθεί όρθιος και να διεκδικήσει, χωρίς την παραμικρή συγκατάβαση, το χειροκρότημα των έστω και ευάριθμων θεατών του.
    Χωρίς αμφιβολία δύο παράγοντες συνέβαλαν σ’ αυτήν την τηρουμένων των αναλογιών επιτυχία: η πείρα του Οργανισμού και ο επαγγελματισμός των συντελεστών του και η συμβολή του συνθέτη Σταμάτη Κραουνάκη, που βοήθησε αποφασιστικά στο χρώμα και στο ύφος της παράστασης. Δεν θα θυμόμαστε βέβαια τις «Νεφέλες» του ΘΟΚ σαν μια ανανεωτική πρόταση στον χώρο του αριστοφανικού θεάτρου – κακά τα ψέματα, οι εκπλήξεις έχουν και τα όριά τους. Εχει όμως τις δυνατότητες να διαγράψει μια αξιοπρεπή τροχιά στον καλοκαιρινό ουρανό της θεατρικής περιφέρειας και ώς ένα βαθμό να προβληματίσει τους πιο ανήσυχους θεατές της.

    Κάποιοι θα παρατηρούσαν βέβαια ότι η επιτυχία της παράστασης είναι ο τρόπος με τον οποίο μια σεβαστική σκηνική απόδοση της κωμωδίας συνάδει με την εξίσου συντηρητική ερμηνεία του περιεχομένου της. Στο μικροαστικό περιβάλλον του Στρεψιάδη (Ανδρέας Τσουρής) και στο εξίσου μικροαστικό, κουτοπόνηρο μυαλουδάκι του μπαίνει η ιδέα του εκσυγχρονισμού: Η Σχολή του Σωκράτη (Σταύρος Λούρας), ανατολικότροπη εκδοχή της γαλλικής αερολογίας, στέκει λίγο πιο πέρα, και μπορεί σε μια πολιτεία χωρίς στέρεα θεμέλια να κάνει θαύματα. Μπορεί να περάσει στους αφελείς τις αρλούμπες της για σοφά πορίσματα μιας νέας επιστήμης, μιας καινοφανούς κοσμολογίας και πολιτικολογίας. Είναι ένας άλλος κόσμος, με νέα ήθη και λέξεις. Με νέα σχήματα σκέψης, αλλά και με νέου τύπου σπουδές.

    Αυτά όμως δεν είναι για παλιές καραβάνες: ο Στρεψιάδης στέλνει στο φροντιστήριο τον γιο του, Φειδιππίδη (Χριστόδουλος Μαρτάς), για να πραγματοποιήσει εκείνος τα όνειρα του πατέρα του. Ενας γιος που εκπαιδεύεται για να χρησιμοποιηθεί σαν λαμόγιο στις δουλειές του πατέρα του, είναι επόμενο να επιτεθεί κάποτε εναντίον του, παραβιάζοντας απαράβατες αρχές του άγραφου δικαίου. Κακώς επιμένουμε τόσο στη σάτιρα του Σωκράτη: στόχος του Αριστοφάνη είναι πάντα ο Στεψιάδης. Χωρίς τη δική του παρουσία, το πολύ που θα μπορούσε να προκαλέσει το φροντιστήριο του φιλόσοφου θα ήταν το γέλιο σαν παραλογισμένη σοφιστεία. Οταν όμως γονείς στέλνουν συνειδητά τα παιδιά τους να διδαχθούν τον Αδικο Λόγο, κάθε περιθωριακή, υπερδιανοουμενίστικη και ίσως θεμιτή στα όρια της πολυφωνίας έκφραση νεωτερισμού, βάζει δυναμίτη στα θεμέλια της κοινωνίας. Αυτό είναι το πολιτικό πίσω από το πραγματολογικό σχόλιο. Και αν ο Αριστοφάνης διαψεύστηκε κάποτε για τον Σωκράτη του, για τον Στεψιάδη του δεν διαψεύστηκε δυστυχώς ποτέ.

    Μια κομψή, αστικού τύπου εκδοχή της κωμωδίας, με περιορισμένη όσο το δυνατόν τη χρήση σατιρικών και επιθεωρησιακών παρεμβολών, κεντρίζει το θέμα των ημερών: τη διαπαιδαγώγηση μιας νεολαίας αραγμένης και χαλαρής, που στέλνεται να σπουδάσει με το ζόρι στα φροντιστήρια της νέας κουλτούρας, πριν καταλήξει να σηκώνει χέρι στους κηδεμόνες της. Και ποια η λύση; Στο κονταροκτύπημα του Δικαίου και Αδικου Λόγου ένας συντηρητικός, παρωχημένος και υποκριτικός τρόπος σκέψης (Αννίτα Σαντοριναίου) αντιτίθεται στον αήθη, ελευθέριο λόγο τού σήμερα (Ελενα Ευσταθίου). Στην πιο ευφυή στιγμή της παράστασης ο νέος οφείλει να διαλέξει ανάμεσα σε δυο εξαρθρώσεις: μια παλαιά και μια νέα. Ισως τη σωστή άποψη εκφράζει εκείνος ο «τυχαίος» νέος (Γιώργος Ιωαννίδης), που εξέρχεται από το πλήθος για να επιχειρήσει τη δική του ανατρεπτική παράβαση.

    Μας έλειψε το ξάφνιασμα της κωμικής μεγαλοπρέπειας, ωστόσο οι ερμηνείες ήταν γενικά στιβαρές και διασκεδαστικές. Αν και κάποιες στιγμές τα χορικά του Σταμάτη Κραουνάκη και η κίνηση του Χορού από τον Ισίδωρο Σιδέρη φάνταζαν υπερπληθωρικά, δεν μπορώ να αρνηθώ ότι αυτά έδωσαν τελικά στην παράσταση την υφολογική της δεσπόζουσα. Απλά και ουσιαστικά τα σκηνικά του Χάρη Καυκαρίδη. Οι ενδυμασίες του Λάκη Γενεθλή τόνισαν άλλοτε τη νότα του μικροαστισμού και άλλοτε τη σάτιρα της κουλτουριάρικης νέφωσης. *

    Του ΓΡΗΓΟΡΗ ΙΩΑΝΝΙΔΗ -EΛΕΥΘΕΡΟΤΥΠΙΑ

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

 
Αρέσει σε %d bloggers: